MENOPAUSE: ITS BENEFITS, CHALLENGES AND EFFECTS ON WOMEN’S HEALTH

 MENOPAUSE: ITS BENEFITS, CHALLENGES AND EFFECTS ON WOMEN’S HEALTH

A woman normally stops menstruating during a natural life stage called menopause. Globally, menopause usually occurs between the ages of 45 and 55, with the average age being around 51 years. However, Indian women tend to experience menopause somewhat earlier, with studies reporting an average age of approximately 46–47 years.

Menopause is officially diagnosed when a woman has gone 12 consecutive months without a menstrual period, provided there is no other medical explanation. The period leading up to menopause is called perimenopause, during which menstrual cycles and hormone levels may fluctuate considerably.

Like any major biological transition, menopause brings both benefits and challenges. While some women experience few or no troublesome symptoms, others may experience significant physical, emotional and health-related changes.

Pros (The Benefits)

1. No More Monthly Periods:

Once menopause is established, menstrual bleeding stops permanently. There is no longer a need to manage monthly periods, sanitary products, or concerns about unexpected menstrual bleeding and stains.

2. Relief from PMS and Menstrual Cramps:

Since menstrual cycles cease after menopause, women generally no longer experience period-related cramps, heavy menstrual bleeding, or premenstrual symptoms such as bloating and mood changes.

3. No Natural Pregnancy After Menopause:

After menopause, the ovaries no longer release eggs regularly, so natural pregnancy is no longer possible. However, pregnancy can still occur during perimenopause, so contraception is needed until menopause has been confirmed.

4. Shrinkage of Fibroids:

Uterine fibroids are non-cancerous growths that are often influenced by estrogen. They frequently shrink after menopause as estrogen levels decline, although they do not always disappear completely.

Cons (The Challenges)

1. Physical Symptoms:

Declining and fluctuating hormone levels during the menopausal transition can cause hot flashes, night sweats, sleep disturbances, fatigue, headaches and other physical symptoms. The severity varies greatly from woman to woman.

2. Mood and Cognitive Changes:

Hormonal changes during perimenopause and menopause may be associated with mood swings, irritability, anxiety, low mood and temporary difficulties with concentration or memory, sometimes described as “brain fog.” Persistent or severe depression should not simply be attributed to menopause and deserves medical attention.

3. Long-Term Health Risks:

Declining estrogen levels, together with ageing and other factors, can contribute to bone loss and osteoporosis, increasing the risk of fractures. The risk of cardiovascular disease also increases with age, although menopause is only one of several contributing factors.

4. Vaginal and Urinary Changes:

Reduced estrogen levels can cause vaginal dryness, irritation and discomfort, including discomfort during sexual activity. Some women may also experience urinary symptoms and a greater tendency toward urinary tract infections (UTIs).

ମେନୋପଜ୍ (ଋତୁବନ୍ଦ): ଏହାର ସୁଗୁଣ, ଦୁର୍ଗୁଣ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ

ସାଧାରଣତଃ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କର ୪୫ ରୁ ୫୫ ବର୍ଷ ବୟସ ମଧ୍ୟରେ ମାସିକ ଧର୍ମ ବା ଋତୁସ୍ରାବ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ଯାହାକୁ ମେନୋପଜ୍ (Menopause) ବା ଋତୁବନ୍ଦ କୁହାଯାଏ। ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ମେନୋପଜ୍‌ର ହାରାହାରି ବୟସ ପ୍ରାୟ ୫୧ ବର୍ଷ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ହାରାହାରି ବୟସ ପ୍ରାୟ ୪୬–୪୭ ବର୍ଷ ବୋଲି ବିଭିନ୍ନ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ଯଦି କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଚିକିତ୍ସାଜନିତ କାରଣ ନଥାଏ ଏବଂ ଲଗାତାର ୧୨ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାସିକ ଧର୍ମ ନ ହୁଏ, ତେବେ ମେନୋପଜ୍ ହୋଇଛି ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ମେନୋପଜ୍‌ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସମୟ ଆସେ, ତାହାକୁ ପେରିମେନୋପଜ୍ (Perimenopause) କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ମାସିକ ଧର୍ମର ନିୟମିତତା ଓ ହରମୋନ୍‌ର ସ୍ତରରେ ବହୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ।

ଏହା ଜୀବନର ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ଜୈବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହାର କିଛି ସୁଗୁଣ ଓ କିଛି ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ୍ ରହିଥାଏ।

ସୁଗୁଣ (Pros / ଲାଭ)

୧. ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବରୁ ମୁକ୍ତି:

ମେନୋପଜ୍ ପରେ ମାସିକ ଧର୍ମ ବା ଋତୁସ୍ରାବ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ପ୍ରତି ମାସରେ ରକ୍ତସ୍ରାବକୁ ପରିଚାଳନା କରିବା, ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ କିଣିବା କିମ୍ବା ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ରକ୍ତସ୍ରାବ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହେ ନାହିଁ।

୨. PMS ଓ ମାସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଆରାମ:

ମାସିକ ଧର୍ମ ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ ସାଧାରଣତଃ ମାସିକ ସମୟର ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଅଧିକ ରକ୍ତସ୍ରାବ, ପେଟ ଫୁଲିବା ଏବଂ PMS ସହିତ ଜଡ଼ିତ ମନୋଭାବର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭଳି ସମସ୍ୟା ଆଉ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

୩. ସ୍ୱାଭାବିକ ଗର୍ଭଧାରଣର ଆଶଙ୍କା ରହେ ନାହିଁ:

ମେନୋପଜ୍ ପରେ ଡିମ୍ବାଣୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ବାହାରିବା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ମେନୋପଜ୍ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ପରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଗର୍ଭଧାରଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ପେରିମେନୋପଜ୍ ସମୟରେ ଗର୍ଭଧାରଣ ସମ୍ଭବ ଥିବାରୁ ମେନୋପଜ୍ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଭନିରୋଧର ଆବଶ୍ୟକତା ରହେ।

୪. ଫାଇବ୍ରଏଡ୍‌ର ଆକାର କମିପାରେ:

ଜରାୟୁରେ ହେଉଥିବା ଫାଇବ୍ରଏଡ୍ (Fibroids) ହେଉଛି ସାଧାରଣତଃ ଅଣ-କର୍କଟଜନିତ ବୃଦ୍ଧି। ଏଗୁଡ଼ିକ ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ହରମୋନ୍‌ର ପ୍ରଭାବରେ ବଢ଼ିପାରେ। ମେନୋପଜ୍ ପରେ ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍‌ର ସ୍ତର କମିଯିବାରୁ ଫାଇବ୍ରଏଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଛୋଟ ହୋଇପାରେ, ଯଦିଓ ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ।

ଦୁର୍ଗୁଣ (Cons / ସମସ୍ୟା)

୧. ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟ:

ମେନୋପଜ୍ ସମୟରେ ହରମୋନ୍‌ର ସ୍ତରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବାରୁ ହଠାତ୍ ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ଲାଗିବା (Hot Flashes), ରାତିରେ ଅଧିକ ଝାଳ ବୋହିବା, ନିଦ୍ରାରେ ବାଧା, ଥକାପଣ, ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଇପାରେ। ସମସ୍ତ ମହିଳାଙ୍କଠାରେ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

୨. ମାନସିକ ଓ ସ୍ମୃତିଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ:

ପେରିମେନୋପଜ୍ ଓ ମେନୋପଜ୍ ସମୟରେ ହରମୋନ୍‌ର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ମନୋଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଚିଡ଼ିଚିଡ଼ାପଣ, ଅସ୍ଥିରତା, ଚିନ୍ତା, ମନ ଖରାପ ହେବା ଏବଂ ସ୍ମୃତି ବା ଏକାଗ୍ରତାରେ ସାମୟିକ ଅସୁବିଧା ହୋଇପାରେ। ଗୁରୁତର ବା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଅବସାଦକୁ କେବଳ ମେନୋପଜ୍‌ର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ଧରିନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

୩. ହାଡ଼ ଦୁର୍ବଳ ହେବା (Osteoporosis):

ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ହରମୋନ୍‌ର ସ୍ତର କମିଯିବା ସହିତ ବୟସ ବଢ଼ିବା ଯୋଗୁଁ ହାଡ଼ର ଘନତା କମିପାରେ। ଏହା ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍ (Osteoporosis) ଏବଂ ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ାଇପାରେ। ଏହାକୁ କେବଳ “ଗଣ୍ଠିବାତ” ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଅଷ୍ଟିଓପୋରୋସିସ୍ ଓ ଗଣ୍ଠିବାତ ଭିନ୍ନ ରୋଗ।

୪. ହୃଦ୍‌ରୋଗର ଆଶଙ୍କା:

ମେନୋପଜ୍ ପରେ ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ମହିଳାମାନଙ୍କଠାରେ ହୃଦ୍‌ରୋଗ ଓ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍‌ର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଥାଏ। ଏହା କେବଳ ମେନୋପଜ୍ ଯୋଗୁଁ ନୁହେଁ; ବୟସ, ରକ୍ତଚାପ, କୋଲେଷ୍ଟେରଲ୍, ମଧୁମେହ, ଓଜନ, ଶାରୀରିକ କ୍ରିୟାକଳାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଭୂମିକା ନିଏ।

୫. ଯୋନି ଓ ମୂତ୍ରାଶୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ:

ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ କମିଯିବା ଯୋଗୁଁ ଯୋନି ଶୁଷ୍କତା, ଜ୍ୱଳନ, ଅସୁବିଧା ଏବଂ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ସମୟରେ ଅସୁବିଧା ହୋଇପାରେ। କେତେକ ମହିଳାଙ୍କଠାରେ ମୂତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲକ୍ଷଣ ଓ ମୂତ୍ରନଳୀ ସଂକ୍ରମଣ (UTI) ହେବାର ପ୍ରବଣତା ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିପାରେ।

ଏହି ସଂସ୍କରଣରେ ଆପଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ English ଓ Odia points ରଖାଯାଇଛି, କେବଳ ଯେଉଁଠାରେ ଚିକିତ୍ସାବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଧିକ ସଠିକ୍ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା, ସେଠାରେ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇଛି।