Varicose Veins ସମସ୍ୟା ପାଇଁ କିଛି ସତର୍କତା

 

୧. ଭେରିକୋଜ୍ ଭେନ୍ (Varicose Veins) ଏବଂ ଶିରାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଶରୀରରେ ଏହାର ଆକାର, ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଜଟିଳତା ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଗୋଡ଼ର ଶିରା ବା ରକ୍ତନଳୀଗୁଡ଼ିକରେ ଥିବା କବାଟ (Valves) ଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ରକ୍ତ ଉପରକୁ ନଯାଇ ତଳେ ଜମି ରହେ ଏବଂ ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲିଯାଏ।

ନିମ୍ନରେ ଭେରିକୋଜ୍ ଭେନ୍‌ର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଏବଂ ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Stages) ବିଷୟରେ ଓଡ଼ିଆରେ ସହଜ ସୂଚନା ଦିଆଗଲା:

୧. ଭେରିକୋଜ୍ ଭେନ୍‌ର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ (Types of Varicose Veins):

• ସ୍ପାଇଡର୍ ଭେନ୍ସ (Spider Veins): ଏଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍ ପତଳା ଏବଂ ଚର୍ମର ଉପରିଭାଗରେ ବୁଢ଼ିଆଣୀ ଜାଲ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହାର ରଙ୍ଗ ସାଧାରଣତଃ ନାଲି, ବାଇଗଣୀ କିମ୍ବା ନୀଳ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଚର୍ମ ଉପରକୁ ଫୁଲି ମୋଟା ହୋଇନଥାଏ।

• ରେଟିକ୍ୟୁଲାର୍ ଭେନ୍ସ (Reticular Veins): ଏଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପାଇଡର୍ ଭେନ୍ସ ତୁଳନାରେ ସାମାନ୍ୟ ମୋଟା (୧ ରୁ ୩ ମିଲିମିଟର) ଏବଂ ଚର୍ମର ସାମାନ୍ୟ ଗଭୀରରେ ନୀଳ-ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ଜାଲ ଭଳି ବିଛେଇ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି।

• ଟ୍ରଙ୍କ୍ ଭେରିକୋଜ୍ ଭେନ୍ସ (Trunk Varicose Veins): ଏଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ମୋଟା, ମୋଡ଼ି ହୋଇଯାଇଥିବା ଏବଂ ଚର୍ମ ଉପରକୁ ଦଉଡ଼ି ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଫୁଲି ରହିଥିବା ଶିରା (୩ ମିଲିମିଟର ବା ଅଧିକ)। ଏହା ଗୁରୁତର ଶିରା ସମସ୍ୟାର ସଙ୍କେତ ଦେଇଥାଏ।

୨. ଭେରିକୋଜ୍ ଭେନ୍‌ର କ୍ଲିନିକାଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Stages of Progression):

ଡାକ୍ତରମାନେ ଏହି ରୋଗର ଜଟିଳତାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ CEAP କ୍ଲାସିଫିକେସନ୍ (C1 ରୁ C6) ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି:

• ପର୍ଯ୍ୟାୟ C1 (ପ୍ରାଥମିକ ଲକ୍ଷଣ): କେବଳ ସ୍ପାଇଡର୍ ବା ରେଟିକ୍ୟୁଲାର୍ ଭେନ୍ସ ଦେଖାଯାଏ, ଗୋଡ଼ରେ କୌଣସି ଫୁଲା ହୋଇନଥାଏ।

• ପର୍ଯ୍ୟାୟ C2 (ପ୍ରକୃତ ଭେରିକୋଜ୍ ଭେନ୍): ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ଚର୍ମ ଉପରକୁ ମୋଟା ହୋଇ ଫୁଲିଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଗୋଡ଼ ବିନ୍ଧା ହେବା ବା ଭାରି ଲାଗିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

• ପର୍ଯ୍ୟାୟ C3 (ଏଡିମା / ଗୋଡ଼ ଫୁଲିବା): ଶିରାରେ ଅଧିକ ରକ୍ତ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଗୋଡ଼ର ପାଦ ଏବଂ ଗୋଡ଼ି ଗଣ୍ଠି (Ankles) ଫୁଲିବାକୁ ଲାଗେ।

• ପର୍ଯ୍ୟାୟ C4 (ଚର୍ମର ରଙ୍ଗ ବଦଳିବା): ଗୋଡ଼ର ତଳ ଭାଗର ଚର୍ମ କଳା ବା ବାଦାମୀ ପଡ଼ିଯାଏ, ଚର୍ମ ଶକ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ କଣ୍ଡୁତି (eczema) ହୋଇଥାଏ।

• ପର୍ଯ୍ୟାୟ C5 ଏବଂ C6 (ଘା’ ବା Ulcers): ଏହା ସବୁଠାରୁ ଜଟିଳ ପର୍ଯ୍ୟାୟ। C5 ରେ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଶିରା ଜନିତ ଘା'କୁ ବୁଝାଏ ଏବଂ C6 ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଗୋଡ଼ରେ ଏକ ସକ୍ରିୟ, ଖୋଲା ଘା' (Active Ulcer) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ସହଜରେ ଶୁଖେ ନାହିଁ।

୨. ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍ (Varicose Veins) ସମସ୍ୟା ପାଇଁ କୌଣସି ଜେଲ୍‌ରେ ଜୋରରେ ମାଲିସ (Massage) କରିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନା। ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍‌ରେ ରକ୍ତ ନଳୀ ଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଫୁଲିଯାଇଥାଏ। ଯଦି ଆପଣ ସେଠାରେ ଜୋରରେ ଘଷି ମାଲିସ କରିବେ, ତେବେ ନଳୀ ଭିତରେ ଥିବା ରକ୍ତ ଜମାଟ (Blood Clot) ଖସି ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଗମ୍ଭୀର ଅଂଶକୁ ଚାଲିଯାଇପାରେ କିମ୍ବା ରକ୍ତ ନଳୀ ଫାଟିଯାଇପାରେ।

ତେବେ ଗୋଡ଼ର କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦରଜ କମାଇବା ପାଇଁ ଆପଣ କେବଳ ହାଲୁକା ହାତରେ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଜନଔଷଧି କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବଜାରରେ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି:

୧. ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜନଔଷଧି କେନ୍ଦ୍ରରୁ କଣ ଆଣିବେ?

ଯଦି ଗୋଡ଼ରେ ବହୁତ ଦରଜ ହେଉଛି, ତେବେ ଆପଣ ଜନଔଷଧି କେନ୍ଦ୍ରରୁ Diclofenac Gel ଆଣିପାରିବେ।

• ଲଗାଇବା ନିୟମ: ଏହାକୁ ଆଦୌ ଘଷିବେ ନାହିଁ। କେବଳ ଫୁଲିଥିବା ଶିରା ଉପରେ ଏବଂ ତାର ଆଖପାଖରେ ହାଲୁକା ଭାବେ ଲଗାଇ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହା କେବଳ ଉପର ଚମଡ଼ାର ଦରଜକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ କମାଇବ, କିନ୍ତୁ ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍‌କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ କରିବ ନାହିଁ।

୨. ଆୟୁର୍ବେଦିକ କ୍ରିମ୍ / ଜେଲ୍ (କେବଳ ହାଲୁକା ଭାବେ ଲଗାଇବା ପାଇଁ)

ବଜାରରେ ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍‌ର ଫୁଲା କମାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଜେଲ୍ ମିଳେ ଯେଉଁଥିରେ 'Horse Chestnut' ବା 'Gotu Kola' ଥାଏ (ଯେମିତି କି ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍ କ୍ରିମ୍)। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଗୋଡ଼ ତଳୁ ଉପର ଆଡ଼କୁ (ତଳୁ ଆଣ୍ଠୁ ଆଡ଼କୁ) ହାଲୁକା ହାତରେ ସାମାନ୍ୟ ସହଲାଇ ଲଗାଯାଏ।

ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଘରୋଇ ଉପାୟ:

କୌଣସି ଜେଲ୍ ଅପେକ୍ଷା ଏହି ତିନୋଟି ଜିନିଷ ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍‌ରେ ଅଧିକ ଆରାମ ଦେଇଥାଏ:

1. ଗୋଡ଼ ଉପରକୁ କରି ଶୋଇବା: ଦିନସାରାରେ ୩-୪ ଥର ଏବଂ ଶୋଇବା ସମୟରେ ଗୋଡ଼ ତଳେ ୨ଟା ତକିଆ ରଖନ୍ତୁ, ଯେପରି ଗୋଡ଼ଟି ହୃଦୟର ସ୍ତରଠାରୁ ସାମାନ୍ୟ ଉପରକୁ ରହିବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ରକ୍ତ ଗୋଡ଼ରୁ ସହଜରେ ଉପରକୁ ଫେରିଆସେ ଏବଂ ଦରଜ କମିଯାଏ।

2. କମ୍ପ୍ରେସନ୍ ଷ୍ଟକିଙ୍ଗ୍ସ (Compression Stockings): ଏହା ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ମୋଜା, ଯାହା ଗୋଡ଼କୁ ସଠିକ ଚାପ ଦେଇ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ସଠିକ ରଖେ। ଏହା ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍‌ର ସବୁଠାରୁ ଭଲ ବିନା ଔଷଧର ଚିକିତ୍ସା।

3. ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ଅଧିକ ସମୟ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ: ଯଦି ଆପଣଙ୍କ କାମ ଠିଆ ହେବାର, ତେବେ ମଝିରେ ମଝିରେ ବସନ୍ତୁ ଏବଂ ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଗୁଡ଼ିକୁ ଉପର-ତଳ କରୁଥାନ୍ତୁ।

ଏହି ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍ ସମସ୍ୟା କାହା ପାଇଁ (ଆପଣଙ୍କର ନା ଘରର ଅନ୍ୟ କାହାର)? ଗୋଡ଼ର ଶିରା ଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ନୀଳ ଦେଖାଯାଉଛି ନା ସେଠାରେ କୌଣସି କଳା ପଡ଼ିବା ବା ଘା’ ହେବା ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଗଲାଣି? ଜଣାଇଲେ ମୁଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରାମର୍ଶ ଦେଇପାରିବି।

ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ (Mrs) ଙ୍କର ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍ (Varicose Veins) ସମସ୍ୟା ଥିବାରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ସାବଧାନ ରହିବାକୁ ହେବ। ମହିଳାମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା, ହରମୋନ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ରୋଷେଇ ଘରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଠିଆ ହୋଇ କାମ କରିବା ଯୋଗୁଁ ଏହି ସମସ୍ୟା ଅଧିକ ଦେଖାଯାଇଥାଏ।

ପୂର୍ବରୁ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ରେ ଆଦୌ ଜୋରରେ ମାଲିସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଆରାମ ଦେବା ପାଇଁ ଆପଣ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବେ:

୧. ଦରଜ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଉପାୟ

• ଜନଔଷଧି କେନ୍ଦ୍ରର ଜେଲ୍: ଯଦି ଗୋଡ଼ ଗୋଲ୍ହାଉଛି କିମ୍ବା ଦରଜ ହେଉଛି, ତେବେ ଜନଔଷଧି କେନ୍ଦ୍ରରୁ Diclofenac Gel ଆଣି ଗୋଡ଼ ତଳୁ ଆଣ୍ଠୁ ଆଡ଼କୁ (ତଳୁ ଉପରକୁ) କେବଳ ହାଲୁକା ହାତରେ ସହଲାଇ ଲଗାଇ ଦିଅନ୍ତୁ [DICLEFENAC_TOPICAL].

• ଥଣ୍ଡା ପାଣି ସେକ: ଭାରିକୋଜ୍ ଭେନ୍ ଥିବା ଜାଗାରେ ଗରମ ପାଣି ସେକ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଗୋଡ଼ ଫୁଲିଥିଲେ ବା ଜଳାପୋଡ଼ା ହେଉଥିଲେ ଏକ ଓଦା କପଡ଼ା ବା ହାଲୁକା ଥଣ୍ଡା ପାଣି ପଟି ପକାଇଲେ ଆରାମ ମିଳେ।

୨. Mrs ଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଜରୁରୀ ପରାମର୍ଶ

• ଠିଆ ହେବା ସମୟରେ ବିରତି: ରୋଷେଇ କରିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଘର କାମ କରିବା ବେଳେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଲଗାତାର ଠିଆ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମଝିରେ ମଝିରେ ଚେୟାର୍‌ରେ ବସନ୍ତୁ ଏବଂ ପାଦକୁ ସାମାନ୍ୟ ହଲାନ୍ତୁ।

• ଗୋଡ଼ ଉପରକୁ କରି ଶୋଇବା: ଦିନରେ କାମ ସରିବା ପରେ ଏବଂ ରାତିରେ ଶୋଇବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ ତଳେ ୨ଟି ତକିଆ ରଖନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଗୋଡ଼ର ଫୁଲା ଏବଂ ଭାରିପଣ ବହୁତ ଶୀଘ୍ର କମିଯାଏ।

• ଚପଲ: ଅଧିକ ହାଇ-ହିଲ୍ (High heels) ଥିବା କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଟାଣ ଚପଲ ପିନ୍ଧିବା ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ। ନରମ ଓ ଆରାମଦାୟକ ଫ୍ଲାଟ୍ ଚପଲ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ