ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା Assignment/ ପ୍ରକଳ୍ପ ରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିକ ର କର — ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା 05
1.ପ୍ରକଳ୍ପ ୧: ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ – ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା
2. ପ୍ରକଳ୍ପ ୨: ମହାବୀର ଜୈନ – ଜୀବନ ଓ ଦର୍ଶନ
3. ପ୍ରକଳ୍ପ ୩: କବୀର ଓ ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ
ଉତ୍ତର
ପ୍ରକଳ୍ପ ୧: ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ – ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା
ପରିଚୟ:
ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଏବଂ “ଏସିଆର ଆଲୋକ” ଭାବେ ପରିଚିତ । ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ସାମାଜିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଅଶାନ୍ତିର ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା । ସେ ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗ ଓ ମାନସିକ ମୁକ୍ତିର ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ।
୧. ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ମହାଭିନିଷ୍କ୍ରମଣ:
ଜନ୍ମ: ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୬୩ ମସିହାରେ ଲୁମ୍ବିନୀ (ବର୍ତ୍ତମାନର ନେପାଳ) ରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ନାମରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା । ସେ ଶାକ୍ୟ ବଂଶର ରାଜକୁମାର ଥିଲେ ।
ଚାରିଟି ଦର୍ଶନ: ପିତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ସତ୍ତ୍ୱେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଚାରିଟି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ—ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ, ଏକ ରୋଗୀ, ଏକ ମୃତଦେହ ଓ ଏକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ । ଏହା ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖର ଅନିବାର୍ୟତା ବୁଝିଥିଲେ ।
ମହାଭିନିଷ୍କ୍ରମଣ: ୨୯ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଯଶୋଧରା ଓ ପୁଅ ରାହୁଳଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସତ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ । ଏହି “ମହା ପ୍ରସ୍ଥାନ” ତାଙ୍କ ଜୀବନର ରାଜକୁମାରରୁ ସନ୍ଧାନକାରୀକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚିହ୍ନ ଥିଲା ।
୨. ବୋଧିଲାଭ (ନିର୍ବାଣ):
ଛଅ ବର୍ଷ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିବା ପରେ (ଯାହାକୁ ସେ ନିର୍ବଳ ବୋଲି ମନେ କଲେ), ସେ ବୋଧଗୟାରେ ପିପଳ ଗଛ (ବୋଧିବୃକ୍ଷ) ତଳେ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ । ୩୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ପରେ ସାରା ଜୀବନ ଧରି ସେ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ।
୩. ମୂଳ ଶିକ୍ଷା (ଧମ୍ମ):
ଚାରି ଆର୍ୟ ସତ୍ୟ:
୧. ଦୁଃଖ: ଜୀବନ ଦୁଃଖମୟ ।
୨. ସମୁଦୟ: ଦୁଃଖର କାରଣ ‘ତୃଷ୍ଣା’ (ଆସକ୍ତି) ।
୩. ନିରୋଧ: ତୃଷ୍ଣାକୁ ଜୟ କଲେ ଦୁଃଖର ଶେଷ ହୁଏ ।
୪. ମାର୍ଗ: ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗିକ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖର ଶେଷ ସମ୍ଭବ ।
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗିକ ମାର୍ଗ: ସମ୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟି, ସମ୍ୟକ୍ ସଂକଳ୍ପ, ସମ୍ୟକ୍ ବାଣୀ, ସମ୍ୟକ୍ କର୍ମ, ସମ୍ୟକ୍ ଆଜୀବିକା, ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରୟାସ, ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ମୃତି ଓ ସମ୍ୟକ୍ ସମାଧି ।
ମଧ୍ୟମ ପଥ: ବୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୋଗବିଲାସ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଆତ୍ମଦମନ—ଦୁହିଁକୁ ଏଡ଼ି ମଧ୍ୟମ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ ।
ନିର୍ବାଣର ଧାରଣା: ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର (ସଂସାର) ରୁ ମୁକ୍ତି ହେବା ହେଉଛି ଜୀବନର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ।
୪. ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବ:
ବୁଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ବେଦର ପ୍ରାମାଣ୍ୟତାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂଘରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ସାମାଜିକ ସମତା ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଭାଷା ପାଳିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।
ପ୍ରକଳ୍ପ ୨: ମହାବୀର ଜୈନ – ଜୀବନ ଓ ଦର୍ଶନ
ପରିଚୟ:
ବର୍ଧମାନ ମହାବୀର ଜୈନ ଧର୍ମର ୨୪ତମ ତୀର୍ଥଙ୍କର ଥିଲେ । ଯଦିଓ ଜୈନ ଧର୍ମ ପ୍ରାଚୀନ, ମହାବୀର ଏହାକୁ ସୁସଂଗଠିତ ରୂପ ଦେଇ ତାହାର କଠୋର ନୈତିକ ନିୟମକୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଥିଲେ ।
୧. ଜୀବନ ଚିତ୍ର:
ଜନ୍ମ: ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୪୦ ମସିହାରେ ବୈଶାଳୀ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କୁଣ୍ଡଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମ । ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ଜ୍ଞାତୃକ କୁଳର ରାଜକୁମାର ଥିଲେ ।
ତପସ୍ୟା: ୩୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମାତାପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ୧୨ ବର୍ଷ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା ଓ ମୌନବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ।
କେବଳ ଜ୍ଞାନ: ୪୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ରିଜୁପାଳିକା ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ତଳେ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ପରେ ସେ ‘ଜିନ’ (ବିଜେତା) ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
୨. ଜୈନ ଦର୍ଶନ:
ତ୍ରିରତ୍ନ: ସମ୍ୟକ୍ ଦର୍ଶନ, ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ, ସମ୍ୟକ୍ ଚରିତ୍ର ।
ପଞ୍ଚ ମହାବ୍ରତ:
୧. ଅହିଂସା (ସର୍ବପ୍ରଧାନ)
୨. ସତ୍ୟ
୩. ଅସ୍ତେୟ (ଚୋରି ନ କରିବା)
୪. ଅପରିଗ୍ରହ (ଅତ୍ୟଧିକ ସମ୍ପତ୍ତି ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନ ରଖିବା)
୫. ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ (ମହାବୀର ଯୋଗ କରିଥିଲେ)
ଅନେକାନ୍ତବାଦ: ସତ୍ୟ ଅନେକ ପାଟିର ଥାଏ; କୌଣସି ଏକ ମତ ସର୍ବାଙ୍ଗୀଣ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ।
୩. ଧାର୍ମିକ ଶିଷ୍ଟାଚାର:
ଜୈନ ଧର୍ମରେ ଅହିଂସାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ସୂକ୍ଷ୍ମଜୀବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ । ଏହି କାରଣରୁ ଅନୁୟାୟୀମାନେ କୃଷି ପେଶାରୁ ବଞ୍ଚି ବ୍ୟାପାର ଓ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ । କର୍ମ ଓ କଠୋର ଆତ୍ମଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ବୋଲି ମହାବୀର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ ।
ପ୍ରକଳ୍ପ ୩: କବୀର ଓ ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ
ପରିଚୟ:
ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ ମଧ୍ୟଯୁଗୀନ ଧାର୍ମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା, ଯାହା ଆଚାର-ବିଚାର ଠାରୁ ଅଧିକ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭକ୍ତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲା । ସନ୍ତ କବୀର ଏହାର ସବୁଠୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀ ନେତା ଥିଲେ ।
୧. କବୀର – ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ:
ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ୧୫ଶତାବ୍ଦୀରେ ବାରାଣସୀରେ ଜନ୍ମ । କଥାନୁସାରେ ମୁସଲମାନ ଜୁଲାହା ପରିବାର (ନୀରୁ ଓ ନୀମା) ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଥିଲେ । ସେ ସ୍ୱାମୀ ରାମାନନ୍ଦଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ।
ଏକେଶ୍ୱରବାଦ: କବୀର ନିରାକାର ଭଗବାନରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ । ସେ କହିଥିଲେ—“ରାମ ଓ ରହିମ ଏକେ।”
ରୁଢ଼ିବାଦର ସମାଲୋଚନା: ସେ କଟୁ କବିତା ଦ୍ୱାରା ହିନ୍ଦୁ ପୁଜାରୀ ଓ ମୁସଲିମ ମୌଲବୀମାନଙ୍କ ଢୋଙ୍ଗକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ । ସେ ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜା, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ବର୍ଣ୍ଣବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ ।
୨. ସାହିତ୍ୟିକ ଅବଦାନ:
ଦୋହା: ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚରଣର ସରଳ କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଦୋହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ବୀଜକ: ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ‘ବୀଜକ’, ‘ସାଖୀ’ ଓ ‘ଶବଦ’ ରେ ସଂରକ୍ଷିତ । ତାଙ୍କର ଅନେକ ଭଜନ ‘ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ’ ରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମିଳିତ ।
୩. ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରସାର:
ସମତା: ଜାତି, ଲିଙ୍ଗ ବା ଧର୍ମ ଭେଦ ବିନା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା ।
ଲୋକଭାଷା: ସଂସ୍କୃତ ବଦଳରେ ଲୋକଭାଷାରେ ପ୍ରଚାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲା ।
ପ୍ରମୁଖ ସନ୍ତମାନେ:
ଗୁରୁ ନାନକ – ସମତା ଆଧାରିତ ସିଖ ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ।
ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ – ବଙ୍ଗ ଓ ଓଡ଼ିଶାରେ ସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ।
ମୀରାବାଇ – ସଗୁଣ ଭକ୍ତି (କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି) ର ପ୍ରତିନିଧି ।
ପ୍ରଭାବ: ଏହା ବର୍ଣ୍ଣବ୍ୟବସ୍ଥାର କଠୋରତା କମାଇଲା, ହିନ୍ଦୁ ଓ ଇସ୍ଲାମ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସୃଷ୍ଟି କଲା ଓ ଅଞ୍ଚଳୀୟ ସାହିତ୍ୟର ବିକାଶ କରିଲା ।
ପ୍ରକଳ୍ପ ସୁପରିଶ:
ଲେଖିବା ସମୟରେ ବୋଧିବୃକ୍ଷ, ଜୈନ ପ୍ରତୀକ (ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମ) ଓ ତାଙ୍କ ତଣ୍ଟିରେ ବସିଥିବା କବୀରଙ୍କ ଚିତ୍ର ଯୋଗ କଲେ ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହେବ ।
No comments:
Post a Comment