१. वाच्यपरिवर्तनम् (Voice Change)
संस्कृतभाषायां वाच्यत्रयं भवति— कर्तृवाच्यम्, कर्मवाच्यम्, भाववाच्यञ्च।
कर्तृवाच्यम् (Active Voice): अत्र कर्ता प्रधानः भवति। कर्तरि प्रथमा विभक्तिः, कर्मणि द्वितीया च भवति। क्रियापदं कर्तृपदानुसारं प्रयुज्यते।
उदाहरणम्: बालकः पुस्तकं पठति।
कर्मवाच्यम् (Passive Voice): अत्र कर्म प्रधानं भवति। कर्तरि तृतीया विभक्तिः, कर्मणि प्रथमा च भवति। क्रियायां 'य' प्रत्ययः आत्मनेपदस्य रूपाणि च भवन्ति।
उदाहरणम्: बालकेन पुस्तकं पठ्यते।
भाववाच्यम् (Impersonal Voice): यत्र कर्म न भवति (अकर्मकधातुः), तत्र भाववाच्यं भवति। अत्र क्रिया सदैव आत्मनेपदे प्रथमपुरुषे एकवचने एव भवति।
उदाहरणम्: सः हसति (कर्तृ)
तेन हस्यते (भाव)।
Or
२. वाक्ययोजनं संशोधनञ्च (Sentence Joining & Correction)
क) वाक्ययोजनम् (Sentence Joining):
अत्र क्त्वा, ल्यप्, तुमुन् इत्यादिप्रत्ययानां साहाय्येन लघुवाक्यानां संयोजनं क्रियते।
वाक्यद्वयम्: रामः गृहं गच्छति। रामः जलं पिबति।
संयोजनम्: रामः गृहं गत्वा जलं पिबति। (क्त्वा प्रत्ययः)
ख) वाक्यसंशोधनम् (Sentence Correction):
वाक्येषु प्रायः वचन-लिङ्ग-विभक्ति-लकारसम्बद्धाः अशुद्धयः भवन्ति। तासां परिमार्जनम् एव संशोधनम्।
अशुद्धम्: सः पुस्तकं पठन्ति। (कर्ता एकवचने, क्रिया बहुवचने अस्ति)
शुद्धम्: सः पुस्तकं पठति।
अशुद्धम्: बालिका जलं पिबसि।
शुद्धम्: बालिका जलं पिबति।
No comments:
Post a Comment